Türk Parası’nın kıymetinin korunması amacıyla 2018 yılında yapılan düzenlemeler, sözleşme serbestisi bakımından önemli sınırlamalar getirmiştir. Özellikle Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında akdettikleri sözleşmelerde, bedelin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması kural olarak yasaklanmıştır. Ancak bu yasak mutlak olmayıp, 32 sayılı Karar ve bu Karara dayanılarak çıkarılan Tebliğ ile çok sayıda istisna öngörülmüştür.

Dövizle Sözleşme Yasağı ve 32 Sayılı Karar Kapsamındaki İstisnalar

1567 sayılı Türk Parası’nın Kıymetini Koruma Hakkında Kanun çerçevesinde, 13.09.2018 tarihli ve 85 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar’da önemli değişiklikler yapılmıştır. Bu düzenlemelerle birlikte, Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında akdettikleri birçok sözleşmede sözleşme bedelinin ve bu bedelden kaynaklanan yan ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması esas olarak yasaklanmıştır.

Söz konusu yasak, özellikle satış, kira, iş ve hizmet sözleşmeleri bakımından uygulamada ciddi sonuçlar doğurmuş; akabinde yayımlanan 32/52 sayılı Tebliğ ile belirli sözleşme türleri ve durumlar bakımından istisnalar öngörülmüştür.

I. Genel Kural: TL Üzerinden Sözleşme Yapma Zorunluluğu

32 sayılı Karar’ın 8. maddesi uyarınca, Türkiye’de yerleşik kişilerin kendi aralarında akdettikleri ve konusu Türkiye’de bulunan;

• Gayrimenkul satış sözleşmeleri (konut ve çatılı iş yeri dâhil),

• Gayrimenkul kiralama sözleşmeleri,

• İş sözleşmeleri (yurt dışında ifa edilecek olanlar ve gemi adamları hariç),

• Hizmet sözleşmeleri (danışmanlık, aracılık ve taşımacılık dâhil),

bakımından sözleşme bedelinin ve buna bağlı ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak belirlenmesi kural olarak mümkün değildir.

II. Temel İstisnalar

Tebliğ ve Karar hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, dövizle veya dövize endeksli sözleşme yapılmasına izin verilen başlıca istisnalar şu şekilde özetlenebilir:

1. Taraflara İlişkin İstisnalar

• Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan Türkiye’de yerleşik kişilerin taraf olduğu gayrimenkul satış ve kiralama sözleşmeleri,

• Yurt dışında yerleşik kişilerin Türkiye’deki şube, temsilcilik veya çoğunluk paya sahip oldukları şirketlerin iş ve hizmet sözleşmeleri.

2. Faaliyetin Niteliğine Dayalı İstisnalar

• İhracat, transit ticaret, döviz kazandırıcı faaliyetler kapsamında yapılan hizmet sözleşmeleri,

• Türkiye’de başlayıp yurt dışında biten veya tamamen yurt dışında ifa edilen hizmet sözleşmeleri,

• Döviz cinsinden maliyet içeren eser sözleşmeleri,

• Taşıt satış sözleşmeleri hariç olmak üzere menkul satış ve menkul kiralama sözleşmeleri,

• Yurt dışında üretilen yazılım ve donanımlara ilişkin satış, lisans ve hizmet sözleşmeleri.

3. Özel Sektör ve Kamuya Özgü İstisnalar

• Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan belgeli konaklama tesislerine ilişkin kiralama ve konaklama hizmet sözleşmeleri,

• Gümrüksüz satış mağazalarına ilişkin kira sözleşmeleri,

• Kamu kurum ve kuruluşlarının veya kamuya bağlı şirketlerin taraf olduğu, gayrimenkul satış ve kiralama dışındaki sözleşmeler,

• Kamu ihaleleri, uluslararası projeler ve milletlerarası andlaşmaların ifası kapsamında yapılan sözleşmeler.

4. Finans, Sermaye Piyasaları ve Havacılık Sektörü

• Finansal kiralama (leasing) sözleşmeleri,

• Sermaye piyasası araçlarının ihracı, alım satımı ve bu işlemlerden doğan yükümlülükler,

• Ticari havayolu işletmeleri ve sivil havacılık faaliyetleri kapsamında yapılan sözleşmeler (gayrimenkul satış, kira ve iş sözleşmeleri hariç).

III. Geçiş Hükümleri ve Yeniden Belirleme Zorunluluğu

32 sayılı Karar’ın Geçici 8. maddesi uyarınca, dövizle sözleşme yapılması yasaklanan alanlarda, daha önce döviz veya dövize endeksli olarak belirlenen bedellerin Türk parası üzerinden yeniden belirlenmesi zorunludur. Taraflar arasında mutabakat sağlanamaması hâlinde, bedel; 02.01.2018 tarihli TCMB efektif satış kuru ve TÜFE artış oranları esas alınarak hesaplanmaktadır.

Bununla birlikte, geçici madde yürürlüğe girmeden önce akdedilmiş bazı sözleşmeler (örneğin belirli kira, taşıt satışı ve finansal kiralama sözleşmeleri) bu yeniden belirleme yükümlülüğünün istisnası olarak düzenlenmiştir.

Sonuç

Dövizle sözleşme yasağı, Türk para politikasının korunmasına yönelik önemli bir araç olmakla birlikte; 32 sayılı Karar ve ilgili Tebliğ ile oldukça geniş ve teknik istisnalar öngörülmüştür. Bu nedenle, sözleşmenin tarafları, konusu, ifa yeri ve faaliyetin niteliği her somut olayda dikkatle değerlendirilmelidir. Aksi hâlde, geçersiz ödeme hükümleri ve idari yaptırımlar gündeme gelebilecektir.